نسک را از اینجا دریافت کنید: خرده اوستا

یَسنَه یا یسنا (در اوستا به معنی نیایش) به دو معنی به کار می رود؛ یسنه به معنی یک مراسم مذهبی بسیار مهم در آیین زرتشتی، یا یکی از نسکهای اوستا است که در این مراسم مذهبی خوانده می شود.

این نام از ریشهٔ ایرانی “یز” (yaz)، و در زبان اوستا به معنی پرستش و ارزانی کردن قربانی است. واژهٔ “یشتن” (Yashtan) در زبان پهلوی و “جشن” در پارسی (گرفته شده از یسن) نیز از همین ریشه است.  این مراسم با سرپرستی موبد انجام می شود. از نوشیدنی مقدس پراهوم (parāhōm) که با استفاده از گیاه هوم (hōm) آماده شده به عنوان قربانی استفاده می شود.

مراسم شامل خواندن بخشهایی از سرودهای نسک یسنا و ارائه کردن نوشیدنی هوم به عنوان قربانی است. یَسنَه نام مهمترین نسک اوستای کنونی است که ۷۲ هات (فصل) دارد و گاهان پنجگانه زرتشت (گاتاها) نیز جزو همین ۷۲ هات بشمار می آید. در این نوشته ها یزدانها به مراسم فرا خوانده می شوند و دستور العمل مراسم داده می شود. مانند بقیه نسکهای اوستا یسنا نیز به صورت سرود نوشته شده است. «یسنا» (پارسی میانه «yazišn» «عبادت، خیرات»، هم ریشه «سانسکریت yajña») مجموعه عبادی اصلی است. این مجموعه از ۷۲ قسمت به نام «هات» یا «ها» تشکیل شده است. ۷۲ نخ از پشم گوسفند در «کُستی» (نخ مقدس که زرتشتیان آن را می پوشند) نشان دهنده این قسمت ها هستند. «یسنا» شامل همه ۲۱ «نسک» است (جلد هفتم و آخر در گروه سوم و آخر) که به نوبه خود شامل «گاتها» (کهنترین و مقدس ترین بخش اوستا) است که توسط خود زرتشت پیامبر بزرگ ایران سروده شده است. ساختار «گاتها» توسط «یسناهپتانگ هات» («یسنا» «هفت فصل») قطع شده که فصلهای ۳۵ تا ۴۲ «یسنا» را تشکیل می دهد و تقریباً عمر آن به اندازه «گاتها» است و شامل نیایش و سروده هایی در مدح خدای یکتا اهورامزدا، فرشتگان، آتش، آب و زمین است. گرچه «یسنا» به صورت منثور نوشته شده است، ساختار آن زمانی موزون بوده است. شش «نسک» از اولین گروه «نسک»ها نیز که تفسیر «گاتها» است، به دسته «یسنا» تعلق دارد.

دریافت کتاب از اینجا: یسنا

ابراهیم پورداوود کتاب گاتها، گزارش پروفسور بارتولومۀ آلمانی را ترجمه و در 1305 خورشیدی برابر با 1926 میلادی در بمبئی به چاپ رساند که آن، اولین گزارش گاتهاست. مطالعات عمیق پورداوود در زمینه ادبیات مزدیسنا موجب شد او ترجمه بارتولومه را به کناری گذاشته و خود، گاتها را ترجمه کند؛ بدین ترتیب گزارش دوم گاتهای او در 1331 خورشیدی برابر 1952 میلادی منتشر شد. اکنون این دو کتاب که مکمل یکدیگرند کنار هم قرار داده شده و در یک مجلد انتشار یافته است؛ و اغراق نیست اگر گفته شود این اثر برای اولین بار متن کامل و جامع کتاب گاتها را در ایران ارائه می کند.
گات‌ها سروده‌ای است که از دیرباز از سخنان زرتشت اسپنتمان دانسته می‌شده است و بنیاد باور زرتشتی است. گات‌ها از نگاه صرف و نحو و زبان و بیان، شکل ارائهٔ مطالب، فکر واندیشه، سبک شعر و ویژگی‌های دیگر با دیگر بخش‌های اوستا تفاوت دارد، ازین روی همهٔ اوستاشناسان و دانشمندان آن را از خود زردشت می‌دانند، گات‌ها منظوم و موزون به گونهٔ اشعار دینی ایران باستان اند که به شدت موجز و فشرده‌اند و از نظر ساختار دستور زبان استثناء هستند. شاید نخست بلندتر و به نثر بوده اما برای در امان بودن از گزند فراموشی و یا دستبرد روزگاز آنها را به نظم در آورده‌اند تا بهتر به خاطر سپرده شود. زبان شناسان وزن این اشعار را یافته و قواعد نظم را در آنها تعیین کرده‌اند. ۱۷سرودهٔ گاتها ۲۳۸ بند، حدود ۸۹۶ بیت یا ۵۵۶۰ واژه در کل است که بعدها در میان ۷۲ هات (فصل) یسنا جای داده شده‌اند. این ۱۷ سروده با شمارهٔ فصل آنها در یسنا شناخته می‌شوند. به هر یک از فصل‌های یسنا و گات‌ها، “هات” گفته می‌شود.

دریافت کتاب از اینجا: گاتها

سوشیانت یا سوشیانس یا استوت ارت (سودرسان، دانا) به عنوان رهایی بخش است که در دین زرتشت یا مزدیسنا منجی نهائی زمین بشمار می‌رود. کلمه «سوشیانس» که از ریشه «سو» به معنی سودمند است، در اوستا سئوشیانت (Saoshyant) آمده و در پهلوی به اشکال گوناگونی چون: سوشیانت، سوشیانس، سوشانس، سوشیوس یا سیوشوس آمده است. (به معنی «سودبخش» یا «سودرسان» و در معنای گسترده, «رهاننده» یا «رهایی بخش» است.)

در گاهان این صفت چند بار برای زرتشت آمده؛ اما در دیگر بخش‌های اوستا صفت یا عنوان هر یک از سه موعود زرتشتیان (اخوشیت ارت، اخوشیت نم, اَستَوت اِرِتَ) و بویژه سومین آنهاست که نام او «استوت ارت» (Astavt Eretah) است. (استوت ارت, هوشیدر و هوشیدر ماه) در کتب قدیم زرتشتی آمده که با ظهور این صاحب‌زمان زرتشتی جهان پر از عدل و داد کند و نظم نوینی برپا شود و ظلم و ستم از بین می‌رود. بعد از ظهور وی همه مردم متدین خواهند بود و دوستی و مهربانی را پیشه خود خواهند ساخت. و از آن جا که مردم، گوسفندکشی و گوشت‏خواری را به کنار می‏ گذارند نیروی آز کم می‏ گردد. برکت زیاد می‏ شود و گرسنگی از بین خواهد رفت.

در زمان او سال ها ۳۶۵ روزه خواهند بود و کبیسه ندارند. به وسیله دعای سوشیانت، “دیو آشموغ” که نمادی از شرک و گمراهی و دروغ است خواهد مُرد و سوشیانت با کمک یاران خود به نبرد با اهریمن خواهد شتافت او پنج بار، یَشت می‌کند که در هر یَشت او، یک‏ پنجم اهریمنان، نابود خواهند شد. سوشیانت راه زرتشت را پیش می‌گیرد. در زمان او خوراک مردم، هفده‏ سال از گیاهان است و سی‏ سال از آب تغذیه می‏ کنند و ده سال نیز خوراک مردم، مینوی است. بعد از آن که سوشیانت، جهان را از نو کرد، فرشگرد (رستاخیز) انجام خواهد شد.

نسک حاضر را استاد پور داوود در نهم ماه ژوئیه ۱۹۲۷ راجع به سوشیانس، موعود مزدیسنا به نگارش درآورده‌اند.

نسک را از اینجا دریافت کنید: سوشیانس

یکی از پنج جزء باقیمانده از اوستای بزرگِ ساسانیان، ویسپَرَد نام دارد. این واژه که در اوستا «ویسپَرَتو» آمده از دو واژۀ ویسپَ + رَتو تشکیل شده است. «ویسپَ» یک واژۀ بسیار رایج در زبان‌های ایران باستان است که همراه با «هر» به صورت «هرویسپَ» هم به کار می رود که به معنی «همه» یا «هماک» می باشد. «رَد» در اوستا به دو معنی به کار رفته است، نخست به معنی « گاه» و «هنگام»،  دوم به معنی «داورِ دادگاهِ ایزدی». واژۀ «رَد» در پارسی هم به کار رفته که  بر این اساس بیشتر به معنی «سردار» و «دستوَر» به کار رفته است. در اوستا واژۀ «رَتو» بیشتر همراه با واژۀ «اهو» به کار رفته است، چنانکه در پاره 1 از یسنا 27، اهورامزدا، اهو و رتو پاکی خوانده شده است.  ولی در بخش هایی از تیریَشت و فروردین یَشت، اشو زرتشت اهو و رتو و نخستین آموزگار دینی سراسرِ جهانِ خاکی خوانده شده است. در ویسپرد اهورامزدا در جهان مینوی اهو و رتو و اشو زرتشت در جهان گیتی اهو و رتو می باشند. البته در اوستا مردمانی که از اشویی یا پاکی و راستی و درستی برخوردارند نیز «رَد» خوانده می شوند. همچنین ایزدان نگاهبان نیکی ها هم به عنوان رَد برشمرده می شوند.  بنابراین واژۀ ویسپَرَد به معنی همه ی رَدان یا همه ی سران مینوی و مادی می باشد.

به گفته‌ی استاد پورداوود، ویسپرد در اصل سپاس نامه‌ای‌ست که نیاکان نامبردار و پارسای ما برای بخشش‌های ایزدی، به پیشگاه دادار مهربان آورده‌اند. موضوع ویسپرد ستایش رده (=سروان) است. در دین زرتشتی برای هریک از انواع آفریدگان یک گونه گزیده و شاخص در نظر گرفته شده است که آن را «رَد»  گفته‌اند. در جهان مینوی اهورامزدا و در جهان مادی زرتشت «رَد» است. از «رَدها»: گندم ردِ غلات ستبردانه است، شتر زرد موی ردِ شتران، بازوبند ردِ  زره ها و… است.

در متنِ وسپرد از ایزدان، جهانِ مینوی و آسمان و هرچه در آن‌ست و زمین با هرچه بر اوست یاد گردیده و ستایش شده ‌است. در ویسپرد، همه‌ی جشنهای دینی مزدیسنا و هنگام ‌های ستایش و نماز از بامداد و نیمروز و شب و نمازهای افزوده برشمرده شده و هر آنچه با ستایش و نیایش‌‌های دینی مزدیسنا پیوستگی دارد همچون هوم و بَرسم، زُور و مَیزَد و بوی ستوده شده و خشنودیِ رَد یا بزرگ مینویِ هریک از آنها خواسته شده‌ است.

هر یک از فصل‌های ویسپرد را کرده گویند. انکتیل دوپرون و اشپیگل آن را به 27 کرده بخش کرده‌اند و دهارله و وسترگارد آن را به ترتیب به ۲۶ کرده و ۲۳ کرده بخش کرده اند. بخشبندی گلدنر و دارمستتر شامل ۲۴ کرده است که اکنون همین بخشبندی پذیرفته شده است. هر کرده از چند بند تشکیل شده است. شماره بندهای هر کرده با کرده دیگر اختلاف دارد. ویسپرد از یسنا فراهم شده است و بسا از جمله ‌های آن در یسنا دیده می‌شود و برخی از جمله‌‌های آن بازنویسی شده است، بنابراین ویسپرد کتاب مستقلی نیست بلکه پیوست یسناست. از نظر نگارش، ویسپرد شبیه یسناست بویژه به هات‌های ۱-۲۷ یسنا. کمتر مطلبی در ویسپرد آمده که در یسنا نباشد، به عبارتی دیگر ویسپرد همان یسناست ولی با بیانی رساتر و نیایش‌گونه‌تر که بیشتر در آن، نمایندگان آفریده‌های اهورامزدا بنام «رَتو» یاد شده‌اند. به همین دلیل گاهی همراه یسنا در مراسم ها و آیین ها خوانده می‌شده است. ویسپرد در مراسم دینی با یسنا و وندیداد، که مجموعه این سه بخش اوستا بدون ترجمه پهلوی را وندیداد ساده می‌نامند، خوانده می شود. در مراسم شش گاهنبار و نوروز هم ویسپرد به تنهایی خوانده می‌شود.

نسک را از اینجا دریافت کنید: ویسپرد